“ಕಾಲ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ, ರಾಜರು ಬದಲಾಗುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊತ್ತ ಕೋಟೆಗಳು ಎಂದಿಗೂ ಮೌನವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತವೆ.” ಈ ಮಾತಿಗೆ ಜೀವಂತ ಉದಾಹರಣೆ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಅನಂತಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಗೂಟಿ ಕೋಟೆ. ಸುಮಾರು 680 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಈ ಕೋಟೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ಹಾಗೂ ಬಲಿಷ್ಠ ದುರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇತಿಹಾಸ, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ, ಯುದ್ಧತಂತ್ರ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತದ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಅಪರೂಪದ ತಾಣ ಇದಾಗಿದೆ.
ಈ ಕೋಟೆಯ ನಿರ್ಮಾಣವು ಪಶ್ಚಿಮ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ ಎಂದು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ. ಕೋಟೆಯೊಳಗಿನ ನರಸಿಂಹ ದೇವಾಲಯದ ಸಮೀಪ ಕಂಡುಬರುವ ಶಾಸನಗಳು ಕ್ರಿ.ಶ. 1076–1126ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಆಳಿದ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯ ಆರನೆಯವರ ಕಾಲವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ನಂತರ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ, ಕುತುಬ್ ಶಾಹಿಗಳು, ಮರಾಠರು, ಮೈಸೂರು ಅರಸು ಹೈದರ ಅಲಿ ಹಾಗೂ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಡಳಿತದ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಈ ಕೋಟೆ ಅನೇಕ ರಾಜವಂಶಗಳ ಏಳು-ಬೀಳುಗಳನ್ನು ಕಂಡಿದೆ.
ಗೂಟಿ ಕೋಟೆಯ ವಿಶೇಷತೆ ಎಂದರೆ ಇದು ಒಂದೇ ಕೋಟೆಯಲ್ಲ. ಪರಸ್ಪರ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿರುವ ಸುಮಾರು 15 ಸಣ್ಣ ಕೋಟೆಗಳ ಸಮೂಹವಾಗಿದೆ. ಬೃಹತ್ ಗೋಡೆಗಳು, ಬುರೂಜುಗಳು, ಬಲಿಷ್ಠ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರಗಳು ಹಾಗೂ ಸಹಜವಾದ ಕಲ್ಲಿನ ಬೆಟ್ಟಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡಿರುವುದು ಇದರ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ.
ಕೋಟೆಯೊಳಗೆ ಧಾನ್ಯಾಗಾರಗಳು, ಶಸ್ತ್ರಾಗಾರಗಳು, ಕಾವಲು ಗೋಪುರಗಳು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಅವಶೇಷಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಳೆನೀರನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಜಲಾಶಯಗಳು ಹಾಗೂ ಸುಮಾರು 108 ಬಾವಿಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಆ ಕಾಲದ ಜಲಸಂರಕ್ಷಣಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಅದ್ಭುತ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಇದೇ ನೀರಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಕೋಟೆಯನ್ನು ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಮುತ್ತಿಗೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಉಳಿಸಿತು.
ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅವನತಿಯ ನಂತರ ಗೂಟಿ ಕೋಟೆ ಕುತುಬ್ ಶಾಹಿಗಳ ವಶಕ್ಕೆ ಸೇರಿತು. ನಂತರ ಮರಾಠ ಸೇನಾನಿ ಮುರಾರಿ ರಾವ್ ಘೋರ್ಪಡೆ ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು ತನ್ನ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಕೋಟೆಯ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ “ಮುರಾರಿ ರಾವ್ ಆಸನ” ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ಮಂಟಪ ಇಂದಿಗೂ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಕಾಣುವ ನೋಟ ಮನಮೋಹಕವಾಗಿದೆ.
ಕ್ರಿ.ಶ. 1775ರಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ದೊರೆ ಹೈದರ ಅಲಿ ಗೂಟಿ ಕೋಟೆಗೆ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿದರು. ಹಲವು ವಾರಗಳ ಕಾಲ ನಡೆದ ಯುದ್ಧದ ಬಳಿಕ ನೀರಿನ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಮುರಾರಿ ರಾವ್ ಶರಣಾಗಬೇಕಾಯಿತು. ಈ ಘಟನೆಯು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ರಾಜಕೀಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ತಿರುವಾಯಿತು.
ನಂತರ ಈ ಕೋಟೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ ವಶಕ್ಕೆ ಸೇರಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿ ಸರ್ ಥಾಮಸ್ ಮನ್ರೋ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿದರು. ಅವರು ಕೆಲವು ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಕಾರಾಗೃಹಗಳಾಗಿ ಬಳಸಿದರೆಂಬ ಉಲ್ಲೇಖಗಳೂ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ.
ಸರ್ ಥಾಮಸ್ ಮನ್ರೋ ಅವರು ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಯ ಗವರ್ನರ್ ಆಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದರು. 1827ರ ಜುಲೈ 6ರಂದು ಪಟ್ಟಿಕೊಂಡದಲ್ಲಿ ಕಾಲೆರಾ ರೋಗದಿಂದ ಅವರು ನಿಧನರಾದರು. ಅವರ ಪಾರ್ಥಿವ ಶರೀರವನ್ನು ಗೂಟಿ ಕೋಟೆಯ ಪಾದಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಸ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ ಸಮಾಧಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ನಂತರ 1831ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಚೆನ್ನೈನ ಸೇಂಟ್ ಮೇರೀಸ್ ಚರ್ಚಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಗೂಟಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸಮಾಧಿ ಸ್ಮಾರಕವು ಇಂದಿಗೂ ಅವರ ನೆನಪನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.
ಗೂಟಿ ಕೋಟೆಯ ಪಾದಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಸ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ ಮನ್ರೋ ಅವರ ಸ್ಮಾರಕದ ಜೊತೆಗೆ ಇತರ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಸಮಾಧಿಗಳೂ ಇವೆ. ಕಾಲದ ಹೊಡೆತದಿಂದ ಈ ಸ್ಮಶಾನ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿರುವ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವು ವರದಿಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ.
ಗೂಟಿ ಕೋಟೆ ಕೇವಲ ಯುದ್ಧದ ಸಂಕೇತವಲ್ಲ; ಅದು ನೀರಿನ ನಿರ್ವಹಣೆ, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆ ಹಾಗೂ ಆಡಳಿತದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಹೊತ್ತಿರುವ ಜೀವಂತ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಕೋಟೆಯೊಳಗಿನ ಲಕ್ಷ್ಮೀನರಸಿಂಹ, ನಾಗೇಶ್ವರ, ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ದೇವಾಲಯಗಳ ಅವಶೇಷಗಳು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವೈಭವವನ್ನು ಸಾರುತ್ತವೆ.
ಇಂದು ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆಯ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿರುವ ಗೂಟಿ ಕೋಟೆ, ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೂ ಮಹತ್ವ ಪಡೆದಿದೆ. ಕೋಟೆಯ ಮೇಲಿನಿಂದ ಕಾಣುವ ಅನಂತಪುರದ ವಿಶಾಲ ದೃಶ್ಯ, ಬೃಹತ್ ಗೋಡೆಗಳು ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಪ್ರವಾಸಿಗನಿಗೂ ಮರೆಯಲಾಗದ ಅನುಭವವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ.
ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಓದುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಗೂಟಿ ಕೋಟೆಯ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳನ್ನು ಏರಿ ಅದರ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದಾಗಲೇ ಕಾಲದ ಹೆಜ್ಜೆ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ನಿಜವಾಗಿ ಅನುಭವಿಸಬಹುದು.
