ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹೊನ್ನಾವರ ತಾಲೂಕಿನ ಮುಗ್ವಾ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಮುಗ್ವಾ ಶ್ರೀ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಕರಾವಳಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಸಾವಿರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸ ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗುವ ಈ ದೇವಾಲಯವು ಭಕ್ತರ ಭಕ್ತಿ, ಪ್ರಕೃತಿ ಸೌಂದರ್ಯ ಹಾಗೂ ಪೌರಾಣಿಕ ಮಹತ್ವಗಳಿಂದ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ.
ಈ ದೇವಾಲಯವು ಭಗವಾನ್ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಸ್ವಾಮಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದ್ದು, ನಾಗದೇವರ ಆರಾಧನೆಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಕರಾವಳಿ ಭಾಗದ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುವ ಕೇರಳ ಶೈಲಿಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ. ಕೆಂಪು ಚಾವಣಿ, ಮರದ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಮತ್ತು ಶಾಂತ ವಾತಾವರಣ ದೇವಾಲಯದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ. ದೇವಾಲಯದ ಸುತ್ತಲಿನ ಹಸಿರು ಪರಿಸರ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಮನಶಾಂತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ.
ಪುರಾಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಗರುಡನ ಭೀತಿಯಿಂದ ನಾಗರಾಜ ವಾಸುಕಿ ಮತ್ತು ಇತರ ನಾಗಗಳು ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯನ ಶರಣಾಗಿದ್ದವು. ಆಗ ಭಗವಾನ್ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಅವರು ನಾಗಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿ, ಅವರ ದೇವರಾಗಿ ಆರಾಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. ಇದೇ ಕಾರಣದಿಂದ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನಾಗದೋಷ ನಿವಾರಣೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ.
ಮತ್ತೊಂದು ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಮಹರ್ಷಿ ನಾರದರು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ದಿವ್ಯ ಧ್ವನಿಯೊಂದು ಕೇಳಿಸಿಕೊಂಡಿತಂತೆ. ನಂತರ ಅವರಿಗೆ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಸ್ವಾಮಿಯ ದರ್ಶನವಾಗಿ, ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯ ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕೆಂದು ಆದೇಶ ದೊರಕಿತೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ನಂಬಿಕೆ ದೇವಾಲಯದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ.
ದೇವಾಲಯದ ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಸ್ವಾಮಿಯ ಮೂರ್ತಿ ಭಕ್ತರಿಗೆ ದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಬೆಳ್ಳಿಯ ಕವಚದಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ದೇವರ ಮೂರ್ತಿ ಭಕ್ತರ ಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ನಾಗವನವೂ ಇದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ನಾಗಶಿಲೆಗಳು ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ. ನಾಗಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಆಶ್ಲೇಷ ಬಲಿ ಮುಂತಾದ ಪೂಜೆಗಳಿಗೆ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರ ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.
ಪ್ರತಿ ದಿನ ನಿತ್ಯಪೂಜೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಷಷ್ಠಿ, ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ ಹಾಗೂ ಮಂಗಳವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಭಕ್ತರು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಭಕ್ತರು ಬಾಳೆಹಣ್ಣು, ಹಾಲು ಹಾಗೂ ನಾಗಪ್ರತಿಮೆಗಳಿಗೆ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಸಂಕಷ್ಟ ನಿವಾರಣೆಗೆ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಂತಾನ ಸಮಸ್ಯೆ, ಚರ್ಮರೋಗ ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಕಷ್ಟಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಜನರಲ್ಲಿ ಇದೆ.
ಮುಗ್ವಾ ಶ್ರೀ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸಂಗಮವಾಗಿದೆ. ಹೊನ್ನಾವರದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಭಕ್ತರು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅನುಭವದ ಜೊತೆಗೆ ಕರಾವಳಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಸುಂದರ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನೂ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಂದಿಗೂ ಅನೇಕ ಭಕ್ತರು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ನಾಗಕ್ಷೇತ್ರ ಎಂದು ಗೌರವದಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಭಕ್ತಿ, ಪೌರಾಣಿಕತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸೊಬಗನ್ನು ಒಂದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬೇಕೆಂದರೆ ಮುಗ್ವಾ ಶ್ರೀ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ದೇವಸ್ಥಾನ ನಿಜಕ್ಕೂ ಅಪೂರ್ವ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ.
