ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ವೃಕ್ಷಗಳಿಗೆ ದೇವತಾಸಮಾನ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಆ ವೃಕ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದದ್ದು ನೆಲ್ಲಿಕಾಯಿ (ಆಮ್ಲಾ) ಮರ. ಫಾಲ್ಗುಣ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ಏಕಾದಶಿಯನ್ನು ಆಮ್ಲಕೀ ಏಕಾದಶಿ ಎಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ದಿನ ವಿಷ್ಣುಭಕ್ತರು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನೆಲ್ಲಿಕಾಯಿ ಮರವನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ಉಪವಾಸ ವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳುವಂತೆ, ಆಮ್ಲಕೀ ಏಕಾದಶಿಯಂದು ನೆಲ್ಲಿಕಾಯಿ ಮರದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವಿನ ವಾಸವಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ದಿನ ಮರದ ಕೆಳಗೆ ಕಲಶ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಹೂವು-ಹಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿ, ದೀಪಾರಾಧನೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವರು ಮರದ ಸುತ್ತ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಹಾಕಿ, ವಿಷ್ಣು ಸಹಸ್ರನಾಮ ಪಾರಾಯಣ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ವ್ರತದಿಂದ ಪಾಪಗಳು ನಿವಾರಣೆಯಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ, ಐಶ್ವರ್ಯ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ.
ನೆಲ್ಲಿಕಾಯಿ ಆರೋಗ್ಯದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೂ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವzಗಿದೆ. ಆಯುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ರಸಾಯನ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಟಮಿನ್-ಸಿ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿರುವ ಈ ಹಣ್ಣು ರೋಗನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಕೂದಲು, ಚರ್ಮ ಮತ್ತು ಜೀರ್ಣಕ್ರಿಯೆಗೆ ಸಹಕಾರಿ. ಹೀಗಾಗಿ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮಹತ್ವ ಎರಡನ್ನೂ ಹೊಂದಿರುವ ಹಣ್ಣಾಗಿದೆ ನೆಲ್ಲಿಕಾಯಿ.
ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಈ ದಿನ ಕುಟುಂಬ ಸಮೇತವಾಗಿ ಮರದ ಕೆಳಗೆ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿ, ಪ್ರಸಾದವಾಗಿ ನೆಲ್ಲಿಕಾಯಿ ಪಚಡಿ ಅಥವಾ ಚಟ್ನಿ ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಜನೆ, ಹರಿಕಥೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳೂ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ವೃಕ್ಷ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಈ ಹಬ್ಬ ಪ್ರೇರಣೆಯಾಗಿದೆ.
ಇಂದಿನ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ಆಮ್ಲಕೀ ಏಕಾದಶಿ ನಮ್ಮಿಗೆ ವೃಕ್ಷಗಳ ಮಹತ್ವವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ನೆಲ್ಲಿಕಾಯಿ ಮರವನ್ನು ನೆಡುವುದು, ಬೆಳೆಸುವುದು ಮತ್ತು ಕಾಪಾಡುವುದು ನಮ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯವಾಗಬೇಕು. ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿ ಬೆಳೆಸುವ ಈ ಹಬ್ಬವು ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ನೆಲ್ಲಿಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಆಮ್ಲಕೀ ಏಕಾದಶಿ ಕೇವಲ ವ್ರತವಲ್ಲ, ಆರೋಗ್ಯ, ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿ ಒಂದಾಗುವ ಪವಿತ್ರ ಸಂಭ್ರಮವಾಗಿದೆ.
