ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ನಾಗದೇವರ ಆರಾಧನೆಯ ಹಬ್ಬವಲ್ಲ; ಗ್ರಾಮೀಣ ಬದುಕಿನ ಸಂಭ್ರಮ, ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳ ಬಾಲ್ಯದ ನೆನಪು, ಜೋಕಾಲಿಯ ಜೀಕಾಟ ಮತ್ತು ಅಕ್ಕ-ತಂಗಿಯರ ನಗುವಿನೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿರುವ ಅಪೂರ್ವ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಬ್ಬವೂ ಹೌದು.
ಶ್ರಾವಣ ಮಾಸದ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲೇ ಒಂದು ಹೊಸ ಚೈತನ್ಯ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಹಸಿರು ಹೊದ್ದ ಹೊಲಗಳು, ಮಳೆಯ ತಂಪು, ಮಣ್ಣಿನ ಸುವಾಸನೆ, ಹಬ್ಬದ ಸಡಗರ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸೇರಿ ನಾಗರ ಪಂಚಮಿಯ ಆಗಮನವನ್ನು ಸಾರುತ್ತವೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ ಎಂದರೆ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ವಿಶೇಷ. ಹಬ್ಬದ ದಿನ ಹೊಸ ಬಟ್ಟೆ ಧರಿಸಿ, ಕೈಗಳಿಗೆ ಮೆಹಂದಿ ಹಾಕಿಕೊಂಡು, ಬಳೆ ತೊಟ್ಟು, ಜೋಕಾಲಿ ಆಡುವ ಸಂಭ್ರಮವೇ ಅವರ ಪಾಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಮರಗಳ ಕೊಂಬೆಗಳಿಗೆ ಬಲವಾದ ಹಗ್ಗ ಕಟ್ಟಿ ಜೋಕಾಲಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವುದು ಹಳೆಯ ಸಂಪ್ರದಾಯ. ಮನೆಯ ಅಂಗಳ, ತೋಟ, ಹೊಲದ ಬದಿ ಅಥವಾ ಊರಿನ ದೊಡ್ಡ ಮರದ ಕೆಳಗೆ ಜೋಕಾಲಿ ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಬ್ಬದ ದಿನ ಬೆಳಗ್ಗಿನಿಂದಲೇ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಜೋಕಾಲಿಯ ಸುತ್ತ ಸೇರಿ ತಮ್ಮ ಸರದಿಗಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ.
“ನನ್ನ ಸರದಿ ಮೊದಲು”, “ಇನ್ನೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಜೋರಾಗಿ ತೂಗಿಸು” ಎಂಬ ಮಾತುಗಳ ನಡುವೆ ಕೇಳಿಬರುವ ನಗು, ಚಪ್ಪಾಳೆ ಮತ್ತು ಹಾಡುಗಳು ವಾತಾವರಣವನ್ನೇ ಸಂಭ್ರಮಮಯವಾಗಿಸುತ್ತವೆ. ಜೋಕಾಲಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತ ಹುಡುಗಿಯರು ಗಾಳಿಯೊಂದಿಗೆ ತೇಲಿದಂತೆ ಮುಂದೆ-ಹಿಂದೆ ಜೀಕುತ್ತಾ ಸಂತೋಷಪಡುತ್ತಾರೆ.
ಇದು ಕೇವಲ ಆಟವಲ್ಲ. ಹಲವು ತಲೆಮಾರುಗಳ ಬಾಲ್ಯವನ್ನು ತನ್ನೊಳಗೆ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ನೆನಪು. ಅಜ್ಜಿಯ ಕಾಲದಿಂದ ತಾಯಿಯ ಕಾಲದವರೆಗೆ ಬಂದಿರುವ ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಇಂದು ಕೂಡ ಅನೇಕ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವಂತವಾಗಿದೆ.
ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜೋಕಾಲಿ ಆಡುವಾಗ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ನಾಗರ ಪಂಚಮಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಒಬ್ಬರು ಹಾಡು ಆರಂಭಿಸಿದರೆ ಉಳಿದವರು ಅದಕ್ಕೆ ದನಿಗೂಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಜೋಕಾಲಿಯ ಲಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಹಾಡುಗಳು ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿದ್ದವು.
ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬದ ಸಂಭ್ರಮ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ತವರುಮನೆ, ಅಣ್ಣ-ತಮ್ಮಂದಿರು, ಅಕ್ಕ-ತಂಗಿಯರ ಬಾಂಧವ್ಯ, ಪ್ರಕೃತಿ, ಮಳೆ, ಹಸಿರು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಬದುಕಿನ ಚಿತ್ರಣವೂ ಮೂಡಿಬರುತ್ತಿತ್ತು. ಹೀಗಾಗಿ ಜೋಕಾಲಿ ಹಾಡುಗಳು ಮನರಂಜನೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಜನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನೂ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತಿದ್ದವು.
ನಾಗರ ಪಂಚಮಿಯಂದು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಅನೇಕ ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿದೆ. ತವರುಮನೆಯಿಂದ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕರೆಸಿ ಹಬ್ಬ ಆಚರಿಸುವುದು, ಹೊಸ ಬಟ್ಟೆ ಕೊಡುವುದು, ಸಿಹಿ ತಿನಿಸು ಮಾಡುವುದು, ಅರಿಶಿನ-ಕುಂಕುಮ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸುವುದು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.
ಹಬ್ಬದ ದಿನ ಬೆಳಗ್ಗೆಯೇ ಮನೆಯಲ್ಲಿನ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು, ನಂತರ ಸ್ನೇಹಿತೆಯರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಜೋಕಾಲಿಯತ್ತ ಹೆಜ್ಜೆ ಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿ ವಯಸ್ಸಿನ ಅಂತರ ಮರೆತು ಎಲ್ಲರೂ ಒಂದಾಗಿ ಆಟವಾಡುವ ದೃಶ್ಯ ಮನಮೋಹಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಇಂದಿನ ವೇಗದ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳ ಆಟದ ಸ್ವರೂಪವೇ ಬದಲಾಗಿದೆ. ಮೊಬೈಲ್, ಟಿವಿ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಮನರಂಜನೆಯ ನಡುವೆ ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತು ಆಡುವ ಅವಕಾಶ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ ನಾಗರ ಪಂಚಮಿಯ ಜೋಕಾಲಿ ಸಂಭ್ರಮವು ಇನ್ನೂ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೊರಾಂಗಣಕ್ಕೆ ಕರೆತರುವ ಸುಂದರ ನೆಪವಾಗಿದೆ.
ಜೋಕಾಲಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಗಾಳಿಯನ್ನು ಸವಿಯುವುದು, ಸ್ನೇಹಿತರೊಂದಿಗೆ ನಗುವುದು, ಹಾಡು ಹಾಡುವುದು, ಸರದಿಗಾಗಿ ಕಾಯುವುದು—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಬಾಲ್ಯದ ಅಮೂಲ್ಯ ನೆನಪುಗಳಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ. ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದರೂ “ನಾಗರ ಪಂಚಮಿಯಂದು ನಾವು ಜೋಕಾಲಿ ಆಡುತ್ತಿದ್ದೆವು” ಎಂಬ ನೆನಪು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹಸಿರಾಗಿಯೇ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.
ಆಧುನಿಕತೆಯ ನಡುವೆಯೂ ಇಂತಹ ಜನಪದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಗತ್ಯ. ಜೋಕಾಲಿ ಹಾಕುವುದು, ಹಬ್ಬದ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡುವುದು, ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸೇರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಹಿರಿಯರಿಂದ ಹಳೆಯ ಆಚರಣೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
ಹಬ್ಬದ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನೂ ಮರೆಯಬಾರದು. ಗಟ್ಟಿ ಮರ, ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಹಗ್ಗ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷಿತ ಜಾಗವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಜೋಕಾಲಿ ಹಾಕಬೇಕು. ಚಿಕ್ಕ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಹಿರಿಯರ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಇರಬೇಕು.
ನಾಗರ ಪಂಚಮಿಯ ಜೋಕಾಲಿ ಕೇವಲ ಮುಂದೆ-ಹಿಂದೆ ಜೀಕುವ ಆಟವಲ್ಲ. ಅದು ಒಂದು ಪೀಳಿಗೆಯಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಸಾಗುತ್ತಿರುವ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಜೀಕಾಟ. ಜೋಕಾಲಿಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜೀಕಾಟದಲ್ಲೂ ಬಾಲ್ಯದ ಉಲ್ಲಾಸವಿದೆ; ಪ್ರತಿಯೊಂದು ನಗುವಿನಲ್ಲೂ ಸ್ನೇಹವಿದೆ; ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಾಡಿನಲ್ಲೂ ನಮ್ಮ ಜಾನಪದ ಬದುಕಿನ ಸೊಗಡಿದೆ.
ಹೀಗಾಗಿ ನಾಗರ ಪಂಚಮಿಯಂದು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಜೋಕಾಲಿಯಲ್ಲಿ ಜೀಕುವ ದೃಶ್ಯವು ಹಬ್ಬದ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಮೆರುಗು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಮಳೆಯ ತಂಪಿನಲ್ಲಿ, ಹಸಿರಿನ ನಡುವೆ, ಜೋಕಾಲಿಯ ಜೀಕಾಟದೊಂದಿಗೆ ಕೇಳಿಬರುವ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳ ನಗು—ಇದೇ ನಮ್ಮ ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸರಳವಾದರೂ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾದ ಚಿತ್ರ.
ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ ಬರಲಿ… ಜೋಕಾಲಿ ಜೀಕಲಿ… ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಳು ಮೊಳಗಲಿ… ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳ ನಗುವಿನಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸೊಬಗು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಅರಳಲಿ!
ಮುಖ್ಯ ಸಂಪಾದಕರು : ನಿಸರ್ಗಸನ್ನಿಧಿ
