ಮಂಗಳಸೂತ್ರದ ದಾರದಲ್ಲಿ ದಾಂಪತ್ಯದ ಬಂಧ… ದೀಪದ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಗಂಡನ ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯದ ಸಂಕಲ್ಪ
ಆಷಾಢ ಮಾಸದ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ ಎಂದರೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಅನೇಕ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿರುವ ದಿನ. ಈ ದಿನವನ್ನು ಭೀಮನ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ, ಆಷಾಢ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ ಅಥವಾ ಜ್ಯೋತಿರ್ಭೀಮೇಶ್ವರ ವ್ರತ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಿವಾಹಿತ ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮ ಪತಿಯ ಆರೋಗ್ಯ, ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯ, ಕುಟುಂಬದ ಸುಖ-ಸಮೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಈ ದಿನ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ಹಾಗೂ ವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಭೀಮನ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲ. ಇದರ ಹಿಂದೆ ದಾಂಪತ್ಯ ನಿಷ್ಠೆ, ಕುಟುಂಬದ ಮೇಲಿನ ಕಾಳಜಿ, ದೇವರ ಮೇಲಿನ ಭಕ್ತಿ, ಪೌರಾಣಿಕ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕದ ಜನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸುಂದರ ಸಂಯೋಜನೆಯಿದೆ. ಈ ದಿನ ಮನೆಯಲ್ಲಿನ ದೀಪಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಕೆಲವೆಡೆ ಎರಡು ದೀಪಗಳನ್ನು ಹಚ್ಚಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಶಿವ-ಪಾರ್ವತಿಯ ಸಂಕೇತವೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಹಿರಿಯರ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, “ದೀಪ ಬೆಳಗಿದ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕತ್ತಲೆ ದೂರವಾಗುತ್ತದೆ; ಭಕ್ತಿ ಬೆಳಗಿದ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಕಷ್ಟ ದೂರವಾಗುತ್ತದೆ.” ಇದೇ ನಂಬಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಮಹಿಳೆಯರು ಭೀಮನ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಹಿಂದೂ ಪಂಚಾಂಗದ ಪ್ರಕಾರ ಆಷಾಢ ಮಾಸದ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ದಿನ ಭೀಮನ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆಚರಣೆಯ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿದ್ದರೂ, ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ ದಾಂಪತ್ಯದ ಕ್ಷೇಮ, ಪತಿಯ ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ಒಳಿತಿಗಾಗಿ ದೇವರನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವುದಾಗಿದೆ.
ಈ ವ್ರತದಲ್ಲಿ ಶಿವ ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತಿ ದೇವರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಕೆಲ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಜ್ಯೋತಿರ್ಭೀಮೇಶ್ವರನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಅಥವಾ ಹಿಟ್ಟಿನಿಂದ ಸಣ್ಣ ರೂಪಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ ಪೂಜಿಸುವ ಪದ್ಧತಿಯೂ ಕೆಲವು ಕಡೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.
ವಿವಾಹಿತ ಮಹಿಳೆಯರು ಈ ದಿನ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಬೇಗ ಎದ್ದು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಮನೆ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಿ, ದೇವರ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಪೂಜಾ ಸಿದ್ಧತೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಅರಿಶಿನ, ಕುಂಕುಮ, ಹೂವು, ಹಣ್ಣು, ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ, ಅಕ್ಷತೆ, ದೀಪ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಪೂಜಾ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಭೀಮನ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆ ಪತ್ನಿಯ ಭಕ್ತಿ, ನಿಷ್ಠೆ ಮತ್ತು ಸಂಕಲ್ಪದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ.
ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ರಾಜನಿಗೆ ಮಗಳು ಇದ್ದಳು. ಆಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಭಕ್ತಿವಂತಳು. ತನ್ನ ಪತಿಯ ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಶಿವನನ್ನು ಆರಾಧಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ಆಕೆಯ ದಾಂಪತ್ಯ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕಷ್ಟಗಳು ಎದುರಾದರೂ, ಆಕೆ ತನ್ನ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ.
ಆಕೆಯ ಪತಿಗೆ ಅಪಾಯ ಎದುರಾಗುವ ಸೂಚನೆ ದೊರೆಯಿತು ಎಂದು ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಪತಿಯ ಜೀವಕ್ಕೆ ಅಪಾಯವಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿದ ಆಕೆ ದುಃಖದಿಂದ ಕುಗ್ಗಲಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಶಿವ-ಪಾರ್ವತಿಯನ್ನು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಪೂಜಿಸಿ, ತನ್ನ ಪತಿಯ ಜೀವ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮಾಡಿದಳು.
ಆಕೆ ಮನೆಯಲ್ಲೇ ದೀಪ ಬೆಳಗಿಸಿ ಶಿವನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾ ವ್ರತ ಕೈಗೊಂಡಳು. “ನನ್ನ ಪತಿಯ ಆಯುಷ್ಯ ದೀರ್ಘವಾಗಲಿ, ನಮ್ಮ ದಾಂಪತ್ಯ ಜೀವನ ಸುಖವಾಗಿರಲಿ” ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದಳು.
ಆಕೆಯ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ನಿಷ್ಠೆಗೆ ಮೆಚ್ಚಿದ ಶಿವ-ಪಾರ್ವತಿ ದೇವರು ಆಕೆಗೆ ಅನುಗ್ರಹ ನೀಡಿದರು ಎಂಬುದು ಜನಪದ ನಂಬಿಕೆ. ಆಕೆಯ ಪತಿಯ ಮೇಲಿದ್ದ ಪ್ರೀತಿ, ದೇವರ ಮೇಲಿದ್ದ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ವ್ರತದ ಶ್ರದ್ಧೆ ಆಕೆಯ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಶುಭಫಲವನ್ನು ತಂದಿತು ಎಂದು ಕಥೆ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.
ಈ ಕಥೆಯ ಮೂಲಕ ಪುರಾಣಗಳು ಪತಿಯ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಸಂಕಷ್ಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಧೈರ್ಯ, ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಸ್ಥೈರ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಬಾರದು ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ.
ಭೀಮನ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ದೀಪಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವವಿದೆ. ದೀಪವನ್ನು ಜ್ಯೋತಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಕಾಣಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜ್ಯೋತಿ ಎಂದರೆ ಬೆಳಕು. ಬೆಳಕು ಎಂದರೆ ಜ್ಞಾನ, ಶುಭ, ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಆಶಾವಾದ.
ಈ ದಿನ ಕೆಲವು ಕಡೆ ಎರಡು ದೀಪಗಳನ್ನು ಹಚ್ಚಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಜ್ಯೋತಿರ್ಭೀಮೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತಿಯ ಸಂಕೇತವೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ದೀಪಕ್ಕೆ ಅರಿಶಿನ-ಕುಂಕುಮ ಹಚ್ಚಿ, ಹೂವುಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ, ನೈವೇದ್ಯ ಸಮರ್ಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ದೀಪದ ಮುಂದೆ ಕುಳಿತು ಮಹಿಳೆಯರು ಶಿವ-ಪಾರ್ವತಿಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಕೆಲವು ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಪೂಜೆಯ ನಂತರ ಹಿರಿಯ ಮಹಿಳೆಯರಿಂದ ಕಿರಿಯ ವಿವಾಹಿತ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಆಶೀರ್ವಾದ ಪಡೆಯುವ ಪದ್ಧತಿಯೂ ಇದೆ.
ಭೀಮನ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಕೇತವೇ ದೀಪ.
ದೀಪದ ಜ್ವಾಲೆ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ದೂರ ಮಾಡುವಂತೆ, ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಸಂಕಷ್ಟಗಳು ದೂರವಾಗಿ ಸುಖ-ಶಾಂತಿ ನೆಲೆಸಲಿ ಎಂಬ ಆಶಯ ಇದರಲ್ಲಿದೆ.
ಎರಡು ದೀಪಗಳನ್ನು ಹಚ್ಚುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಕೆಲವರು ದಂಪತಿಯ ಸಂಕೇತವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಒಂದು ದೀಪ ಪತಿ, ಮತ್ತೊಂದು ಪತ್ನಿಯ ಸಂಕೇತ ಎಂಬ ಜನಪದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವೂ ಇದೆ.
ಎರಡು ಜ್ಯೋತಿಗಳು ಒಂದಾಗಿ ಬೆಳಗುವಂತೆ ದಾಂಪತ್ಯ ಜೀವನದಲ್ಲಿಯೂ ಪತಿ-ಪತ್ನಿಯರು ಪರಸ್ಪರ ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಜೀವನ ನಡೆಸಬೇಕು ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಈ ಆಚರಣೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.
ಭೀಮನ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿಯ ಆರಾಧನೆಗೂ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿ ಶಿವನನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಕಠಿಣ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದಳು ಎಂಬುದು ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.
ಶಿವನನ್ನು ಪತಿಯಾಗಿ ಪಡೆಯಬೇಕೆಂಬ ಪಾರ್ವತಿಯ ಸಂಕಲ್ಪ, ಆಕೆಯ ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿ ದಾಂಪತ್ಯ ನಿಷ್ಠೆಯ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಆದ್ದರಿಂದ ಭೀಮನ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು ಮಹಿಳೆಯರು ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪಾರ್ವತಿಯಂತೆ ದಾಂಪತ್ಯ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿ, ತಾಳ್ಮೆ ಮತ್ತು ನಿಷ್ಠೆ ಇರಲಿ ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಹಿಂದೂ ಪೌರಾಣಿಕ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಶಿವ ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತಿಯ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಆದರ್ಶ ದಾಂಪತ್ಯದ ರೂಪವಾಗಿ ಕಾಣಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಶಿವನು ವೈರಾಗ್ಯದ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದ್ದರೆ, ಪಾರ್ವತಿ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಪ್ರತೀಕ. ಇವರಿಬ್ಬರ ಸಂಯೋಗವನ್ನು ಶಿವ-ಶಕ್ತಿ ತತ್ತ್ವವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಶಿವನಿಲ್ಲದೆ ಶಕ್ತಿ ಅಪೂರ್ಣ; ಶಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದೆ ಶಿವನೂ ಅಪೂರ್ಣ ಎಂಬ ತತ್ತ್ವ ಭಾರತೀಯ ದಾರ್ಶನಿಕ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವ ಪಡೆದಿದೆ.
ಭೀಮನ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಶಿವ-ಪಾರ್ವತಿಯ ಪೂಜೆಯ ಮೂಲಕ ಪತಿ-ಪತ್ನಿಯ ನಡುವಿನ ಪರಸ್ಪರ ಗೌರವ, ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
ವ್ರತದ ಆಚರಣೆ ಹೇಗೆ?
ಭೀಮನ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ದಿನ ಮಹಿಳೆಯರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಬೇಗ ಎದ್ದು ಸ್ನಾನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
ನಂತರ ಮನೆಯ ಪೂಜಾ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಿ ರಂಗೋಲಿ ಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ದೇವರ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಶಿವ-ಪಾರ್ವತಿಯ ಚಿತ್ರ ಅಥವಾ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಇಟ್ಟು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಅರಿಶಿನ, ಕುಂಕುಮ, ಹೂವು, ಬಿಲ್ವಪತ್ರೆ, ಹಣ್ಣು, ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ, ಅಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ನೈವೇದ್ಯಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ದೀಪವನ್ನು ಹಚ್ಚಿ ಶಿವನಿಗೆ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವರು ಶಿವನಿಗೆ ಬಿಲ್ವಪತ್ರೆ ಅರ್ಪಿಸಿ ಶಿವನಾಮ ಸ್ಮರಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
ಪೂಜೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವ್ರತಕಥೆಯನ್ನು ಓದುವುದು ಅಥವಾ ಕೇಳುವುದು ಕೂಡ ಹಲವು ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾಗಿದೆ.
ಭೀಮನ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಮಂಗಳಸೂತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಶೇಷ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
ಮಂಗಳಸೂತ್ರವು ಭಾರತೀಯ ದಾಂಪತ್ಯ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಪತಿ-ಪತ್ನಿಯ ಸಂಬಂಧದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು ದೇವರ ಮುಂದೆ ಇಟ್ಟು ಪೂಜಿಸಿ, ಅರಿಶಿನ-ಕುಂಕುಮ ಅರ್ಪಿಸಿ, ಪತಿಯ ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವ ಪದ್ಧತಿ ಕೆಲವು ಕಡೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.
ಇದು ಕೇವಲ ಆಭರಣವಲ್ಲ; ಕುಟುಂಬದ ಬಂಧ, ದಾಂಪತ್ಯದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ನಂಬಿಕೆಯ ಸಂಕೇತ ಎಂಬ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅರ್ಥವೂ ಇದರಲ್ಲಿದೆ.
ಭೀಮನ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ಆಚರಣೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಸಂದೇಶ ದಾಂಪತ್ಯದ ಬಂಧವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು.
ಇಂದಿನ ವೇಗದ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಕುಟುಂಬ ಸದಸ್ಯರ ನಡುವೆ ಮಾತುಕತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಆಚರಣೆಗಳು ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಒಂದೆಡೆ ಸೇರಿಸುವ ಅವಕಾಶವಾಗುತ್ತವೆ.
ಪೂಜೆ, ನೈವೇದ್ಯ, ಹಿರಿಯರ ಆಶೀರ್ವಾದ, ಕುಟುಂಬದ ಎಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ ಊಟ ಮಾಡುವ ಪದ್ಧತಿ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಕುಟುಂಬ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ.
ಹೀಗಾಗಿ ಭೀಮನ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ವ್ರತದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡದೆ ಕುಟುಂಬದ ಒಗ್ಗಟ್ಟಿನ ಹಬ್ಬವಾಗಿಯೂ ನೋಡಬಹುದು.
ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲೂ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿವೆ.
ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ ಕುಟುಂಬದ ಹಿರಿಯರಿಂದ ಆಶೀರ್ವಾದ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೆಲವು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೇ ದೀಪಗಳನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿ ಪೂಜಿಸುವ ಪದ್ಧತಿ ಇದೆ.
ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಭೀಮನ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ಆಚರಣೆಗೆ ಜನಪದ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಸ್ಪರ್ಶವೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಕೆಲವು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸೇರಿ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ವ್ರತಕಥೆ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಪ್ರಸಾದ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ಶುಭಾಶಯ ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ.
ಭಾರತೀಯ ಹಬ್ಬಗಳ ವಿಶೇಷತೆ ಎಂದರೆ ಅವು ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲ. ಅವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಜನಪದ ಕಥೆಗಳು, ಹಾಡುಗಳು, ನಂಬಿಕೆಗಳು, ಅಡುಗೆ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿರುತ್ತವೆ.
ಭೀಮನ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯೂ ಇದಕ್ಕೆ ಹೊರತಾಗಿಲ್ಲ.
ಹಿರಿಯ ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮ ತಾಯಂದಿರು ಮತ್ತು ಅಜ್ಜಿಯರಿಂದ ಕೇಳಿದ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಗಳು ಮಾತಿನ ಮೂಲಕ ಒಂದು ತಲೆಮಾರಿನಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ತಲೆಮಾರಿಗೆ ಸಾಗುತ್ತವೆ.
ಇದು ನಮ್ಮ ಮೌಖಿಕ ಜನಪದ ಪರಂಪರೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ.
ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ ಎಂದರೆ ಕೆಲವರಲ್ಲಿ ಭಯದ ಭಾವನೆ ಮೂಡುವುದುಂಟು. ಆದರೆ ಹಿಂದೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವವಿದೆ.
ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು ಧ್ಯಾನ, ಪೂಜೆ, ದಾನ, ಪಿತೃಸ್ಮರಣೆ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಭೀಮನ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕುಟುಂಬದ ಒಳಿತಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಈ ದಿನಕ್ಕೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.
ಕತ್ತಲೆಯ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳಗುವ ದೀಪವು ಭರವಸೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗುತ್ತದೆ.
ಹಳೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನವು ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ಬಹಳ ಗಾಢವಾಗಿ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿತ್ತು. ಪತಿ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ಆರೋಗ್ಯ, ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಭವಿಷ್ಯ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದ ಪ್ರಮುಖ ಚಿಂತನೆಗಳಾಗಿದ್ದವು.
ಆದ್ದರಿಂದ ಪತಿಯ ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ವ್ರತ ಆಚರಿಸುವ ಪದ್ಧತಿಗಳು ರೂಪುಗೊಂಡವು.
ಆದರೆ ಇಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಪತಿ-ಪತ್ನಿ ಇಬ್ಬರ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಸುಖೀ ಜೀವನಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.
ಪರಸ್ಪರ ಆರೋಗ್ಯದ ಕಾಳಜಿ, ಗೌರವ, ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರವೇ ದಾಂಪತ್ಯ ಜೀವನದ ನಿಜವಾದ ಬಲ.
ಭೀಮನ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ ಮಹಿಳೆಯರ ಭಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಹಬ್ಬ.
ಮನೆಯ ಕೆಲಸ, ಕುಟುಂಬದ ಜವಾಬ್ದಾರಿ, ಮಕ್ಕಳ ಆರೈಕೆ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಮಹಿಳೆಯರು ಈ ದಿನ ಪೂಜೆಗೆ ಸಮಯ ಮೀಸಲಿಡುತ್ತಾರೆ.
ಅರಿಶಿನ-ಕುಂಕುಮದಿಂದ ದೀಪವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿ, ಹೂವುಗಳಿಂದ ದೇವರನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ನೈವೇದ್ಯ ತಯಾರಿಸಿ, ಕುಟುಂಬದ ಒಳಿತಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಈ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಅವರ ನಂಬಿಕೆ, ಕುಟುಂಬದ ಮೇಲಿನ ಕಾಳಜಿ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಭಾವನೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.
ಹಬ್ಬದ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ನೈವೇದ್ಯಕ್ಕೂ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ.
ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ವಿವಿಧ ಸಿಹಿ ಮತ್ತು ಖಾರದ ತಿನಿಸುಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಣ್ಣು, ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ, ಬೆಲ್ಲ, ಕಾಳುಗಳು ಹಾಗೂ ಮನೆಯಲ್ಲೇ ತಯಾರಿಸಿದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ದೇವರಿಗೆ ನೈವೇದ್ಯವಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸುವ ಪದ್ಧತಿ ಇದೆ.
ನಂತರ ಪ್ರಸಾದವನ್ನು ಕುಟುಂಬದವರು ಮತ್ತು ಬಂಧುಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.
ಒಟ್ಟಾಗಿ ತಯಾರಿಸುವ ಅಡುಗೆ, ಹಂಚಿಕೊಂಡು ತಿನ್ನುವ ಪ್ರಸಾದ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ಸಂಭ್ರಮ ಹಬ್ಬದ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.
ಭೀಮನ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು ಹಿರಿಯರ ಆಶೀರ್ವಾದ ಪಡೆಯುವ ಪದ್ಧತಿಯೂ ಹಲವು ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.
ಹಿರಿಯರು ತಮ್ಮ ಅನುಭವದಿಂದ ಕಿರಿಯರಿಗೆ ದಾಂಪತ್ಯ ಜೀವನದ ಮಹತ್ವ, ಕುಟುಂಬದ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯ ಕುರಿತು ಸಲಹೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.
ಹೀಗಾಗಿ ಹಬ್ಬವು ಕೇವಲ ದೇವರ ಪೂಜೆಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗದೆ ತಲೆಮಾರುಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸುವ ಸಂದರ್ಭವಾಗುತ್ತದೆ.
ಇಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಭೀಮನ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಹೊಸ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ನೋಡಬಹುದು.
ದೇವರ ಮೇಲಿನ ನಂಬಿಕೆ ಇರಲಿ ಅಥವಾ ಇರದಿರಲಿ, ಈ ಹಬ್ಬ ನೀಡುವ ಕೆಲವು ಮೌಲ್ಯಗಳು ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ.
* ಕುಟುಂಬದವರ ಆರೋಗ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸುವುದು.
* ಪತಿ-ಪತ್ನಿಯರು ಪರಸ್ಪರ ಗೌರವಿಸುವುದು.
* ಹಿರಿಯರನ್ನು ಗೌರವಿಸುವುದು.
* ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ಸಮಯ ಕಳೆಯುವುದು.
* ಸಂಕಷ್ಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಧೈರ್ಯ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳದಿರುವುದು.
* ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸುವುದು.
ಇವುಗಳೇ ಭೀಮನ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ಆಚರಣೆಯ ಆಂತರಿಕ ಸಂದೇಶಗಳಾಗಿವೆ.
ಭೀಮನ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ಕಥೆಯು ಕೇವಲ ಅದ್ಭುತಗಳ ಕಥೆಯಲ್ಲ. ಅದರೊಳಗೆ ಜೀವನದ ಹಲವು ಪಾಠಗಳಿವೆ.
ನಂಬಿಕೆ ಇದ್ದರೆ ಧೈರ್ಯ ಬರುತ್ತದೆ.
ಧೈರ್ಯ ಇದ್ದರೆ ಸಂಕಷ್ಟ ಎದುರಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಬರುತ್ತದೆ.
ಪ್ರೀತಿ ಇದ್ದರೆ ಸಂಬಂಧಗಳು ಗಟ್ಟಿಯಾಗುತ್ತವೆ.
ಪರಸ್ಪರ ಗೌರವ ಇದ್ದರೆ ದಾಂಪತ್ಯ ಜೀವನ ಸುಂದರವಾಗುತ್ತದೆ.
ಹೀಗಾಗಿ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಅಕ್ಷರಶಃ ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿರುವ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮುಖ್ಯ.
ಭೀಮನ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು ಮನೆಯ ಪೂಜಾ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಬೆಳಗುವ ದೀಪವು ಕೇವಲ ಎಣ್ಣೆ ಮತ್ತು ಬತ್ತಿಯಿಂದ ಉರಿಯುವ ಜ್ವಾಲೆಯಲ್ಲ.
ಅದು ಒಂದು ಕುಟುಂಬದ ಆಶೆ.
ಅದು ದಂಪತಿಯ ಪ್ರೀತಿ.
ಅದು ಮಹಿಳೆಯ ಭಕ್ತಿ.
ಅದು ಕುಟುಂಬದ ಒಗ್ಗಟ್ಟು.
ಅದು ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳ ಶುಭದ ಸಂಕೇತ.
ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ಕತ್ತಲೆಯ ನಡುವೆ ಹೊಳೆಯುವ ಸಣ್ಣ ದೀಪದ ಬೆಳಕು, ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟೇ ಕಷ್ಟಗಳು ಬಂದರೂ ಭರವಸೆಯ ಬೆಳಕನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಬಾರದು ಎಂಬ ಸಂದೇಶ ನೀಡುತ್ತದೆ.
ಕಾಲ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಆಚರಣೆಗಳ ವಿಧಾನ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ನಗರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುವ ರೀತಿಯೂ ಬದಲಾಗಿದೆ.
ಆದರೂ ನಮ್ಮ ಹಳೆಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಹಿಂದಿರುವ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಗತ್ಯ.
ಭೀಮನ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಖರ್ಚು ಮಾಡುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಮನೆಯವರೊಂದಿಗೆ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸುವುದು, ಹಿರಿಯರ ಆಶೀರ್ವಾದ ಪಡೆಯುವುದು, ಅಗತ್ಯವಿರುವವರಿಗೆ ಆಹಾರ ಅಥವಾ ಸಹಾಯ ನೀಡುವುದು, ಕುಟುಂಬದವರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಸಮಯ ಕಳೆಯುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಬಹುದು
ಭೀಮನ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಆಷಾಢ ಮಾಸದ ಒಂದು ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಲ್ಲ. ಅದು ದಾಂಪತ್ಯ ನಿಷ್ಠೆ, ಕುಟುಂಬದ ಒಗ್ಗಟ್ಟು, ಶಿವ-ಪಾರ್ವತಿಯ ಆರಾಧನೆ, ಮಹಿಳೆಯರ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಜನಪದ ಪರಂಪರೆಯ ಸಂಗಮ.
ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಗಳು ಈ ದಿನಕ್ಕೆ ಭಕ್ತಿಯ ಬಣ್ಣ ನೀಡಿದರೆ, ಜನಪದ ಆಚರಣೆಗಳು ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸೊಗಡನ್ನು ನೀಡಿವೆ. ಮನೆಯಲ್ಲಿನ ದೀಪವು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಬೆಳಕಿನ ಸಂಕೇತವಾಗಿದ್ದರೆ, ಪತಿ-ಪತ್ನಿಯ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರೀತಿ ಜೀವನದ ನಿಜವಾದ ಜ್ಯೋತಿಯಾಗಿದೆ.
ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ಕತ್ತಲೆಯ ನಡುವೆ ಬೆಳಗುವ ದೀಪದಂತೆ, ಕುಟುಂಬದ ಜೀವನದಲ್ಲೂ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ನಂಬಿಕೆಯ ಬೆಳಕು ಸದಾ ಹೊಳೆಯಲಿ ಎಂಬುದೇ ಈ ಹಬ್ಬದ ಸುಂದರ ಸಂದೇಶ.
ಭಕ್ತಿ ಇರಲಿ… ನಂಬಿಕೆ ಇರಲಿ…
ದಾಂಪತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿ ಇರಲಿ…
ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಒಗ್ಗಟ್ಟು ಇರಲಿ…
ಪ್ರತಿ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಜ್ಯೋತಿ ಸದಾ ಬೆಳಗಲಿ…
