ಗೌರಿ–ಗಣೇಶ ಹಬ್ಬದ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಹೂವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಗೌರಿ ಮುತ್ತು ಹೂವು, ಗಂಗಮ್ಮನ ಬಳ್ಳಿ ಹಾಗೂ ಅಗ್ನಿಶಿಖೆ ಹೂವುಗಳಿಗೂ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಇವು ಕೇವಲ ಅಲಂಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸುವ ಹೂವುಗಳಲ್ಲ; ನಮ್ಮ ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಂಪ್ರದಾಯ, ಪ್ರಕೃತಿ ಆರಾಧನೆ ಮತ್ತು ದೇವರ ಮೇಲಿನ ಭಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿರುವ ಹಸಿರು ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರತೀಕಗಳಾಗಿವೆ.
ಗೌರಿ–ಗಣೇಶ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದ ಮೂರು ಸಸ್ಯಗಳು.
ಗೌರಿ–ಗಣೇಶ ಹಬ್ಬ ಎಂದರೆ ಮನೆಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬದ ಸಂಭ್ರಮ, ಹೂವಿನ ಪರಿಮಳ, ಹಣ್ಣುಗಳ ಅಲಂಕಾರ ಮತ್ತು ಪೂಜೆಯ ಸಡಗರ. ಗಣೇಶನ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ಹೂವು, ಪತ್ರೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುವುದು ಈ ಹಬ್ಬದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಕಾಡು, ತೋಟ ಮತ್ತು ಹೊಲಗಳಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನೇ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಸುಂದರ ಪರಂಪರೆ ಇಂದಿಗೂ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ.
ಅಂತಹ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಗೌರಿ ಮುತ್ತು ಹೂವು, ಗಂಗಮ್ಮನ ಬಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಶಿಖೆ ಹೂವುಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಈ ಸಸ್ಯಗಳ ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಪೂಜಾ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಕಂಡುಬಂದರೂ, ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ದೊರೆಯುವ ಹೂವು–ಬಳ್ಳಿಗಳನ್ನು ದೇವರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವ ಭಾವನೆ ಒಂದೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.
ಗೌರಿ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಹೂವುಗಳಲ್ಲಿ ಗೌರಿ ಮುತ್ತು ಹೂವಿಗೂ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವವಿದೆ ಎಂದು ಹಲವು ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. ಹೂವುಗಳು ದೇವಿಯ ಅಲಂಕಾರವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಸುಂದರಗೊಳಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಮನೆಯ ಪೂಜಾ ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ಹಬ್ಬದ ಕಳೆ ತರುತ್ತವೆ.
ಗೌರಿ ಎಂದರೆ ಸೌಭಾಗ್ಯ, ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಮಂಗಳದ ಸಂಕೇತ. ಹೀಗಾಗಿ ಗೌರಿ ಪೂಜೆಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹೂವಿನ ಹಿಂದೆಯೂ ಭಕ್ತಿಯ ಭಾವನೆ ಅಡಗಿರುತ್ತದೆ. ಹೂವನ್ನು ಕೇವಲ ಅಲಂಕಾರವೆಂದು ನೋಡದೆ, ಪ್ರಕೃತಿಯ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿ ದೇವರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸುವುದು ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ವಿಶೇಷತೆ.
ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಗಂಗಮ್ಮನ ಬಳ್ಳಿಯಂತಹ ಬಳ್ಳಿಗಳು ಕೂಡ ಪೂಜಾ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಬಳ್ಳಿ ಎಂದರೆ ನೆಲಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗದೆ ಮತ್ತೊಂದು ಸಸ್ಯವನ್ನು ಆಧರಿಸಿಕೊಂಡು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹಬ್ಬುವ ಜೀವಂತಿಕೆಯ ಸಂಕೇತ.
ಜನಪದ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಬಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ದೇವತಾ ಸಂಬಂಧ ಕಲ್ಪಿಸಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಗಂಗಮ್ಮನ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಈ ಬಳ್ಳಿಯನ್ನು ಕೆಲವು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಪೂಜಾ ಅಲಂಕಾರ, ದೇವರ ಸನ್ನಿಧಿಯ ಸಿಂಗಾರ ಅಥವಾ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಭಾಗವಾಗಿ ಬಳಸುವ ರೂಢಿಯಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಇವು ನಮ್ಮ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತವೆ.
ಈ ಮೂರರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುವ ಹೂವು ಅಗ್ನಿಶಿಖೆ. ಕೆಂಪು ಮತ್ತು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯಿಂದ ಬೆಂಕಿಯ ಜ್ವಾಲೆಯಂತೆ ಕಾಣುವ ಈ ಹೂವನ್ನು ಹಲವೆಡೆ ಗೌರಿ ಹೂವು ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹೆಸರು ಗ್ಲೋರಿಸ ಸುಪರ್ಬ್ . ಮಳೆಗಾಲದ ನಂತರ ಅರಳುವ ಈ ಸುಂದರ ಬಳ್ಳಿ ಪಶ್ಚಿಮಘಟ್ಟ ಸೇರಿದಂತೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.
ಗೌರಿ–ಗಣೇಶ ಹಬ್ಬದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಶಿಖೆ ಹೂವುಗಳನ್ನು ದೇವರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಹಬ್ಬ ಬಂದಾಗ ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಅರಳುವ ಈ ಕೆಂಪು–ಹಳದಿ ಹೂವುಗಳಿಗೆ ಬೇಡಿಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ವಿಶಿಷ್ಟ ಆಕಾರ ಮತ್ತು ಬಣ್ಣದಿಂದ ಪೂಜೆಯ ಅಲಂಕಾರವೂ ಮತ್ತಷ್ಟು ಆಕರ್ಷಕವಾಗುತ್ತದೆ.
ಆದರೆ ಅಗ್ನಿಶಿಖೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ವಿಚಾರವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಇದರ ಸಸ್ಯದ ಭಾಗಗಳು ವಿಷಕಾರಿ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಔಷಧಿಯಾಗಿ ಸ್ವತಃ ಬಳಸುವುದು ಅಥವಾ ಸೇವಿಸುವುದು ಸುರಕ್ಷಿತವಲ್ಲ; ಪೂಜೆಗೆ ಹೂವಾಗಿ ಬಳಸುವಾಗಲೂ ಮಕ್ಕಳ ಕೈಗೆ ಸಿಗದಂತೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ವಹಿಸುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು.
ಇಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ಹೂವುಗಳಿಂದ ಹಬ್ಬದ ಪೂಜೆ ಮಾಡುವುದು ಸುಲಭವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಹಿಂದೆ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಜನರು ಕಾಡು, ತೋಟ, ಹೊಲಗಳ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಬೆಳೆದ ಹೂವು–ಬಳ್ಳಿಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ದೇವರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಪದ್ಧತಿ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಜನರಿಗೆ ಇದ್ದ ಆಪ್ತತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
ಗೌರಿ–ಗಣೇಶ ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಗೌರಿ ಮುತ್ತು ಹೂವು, ಗಂಗಮ್ಮನ ಬಳ್ಳಿ, ಅಗ್ನಿಶಿಖೆ ಮುಂತಾದ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಪೂಜಾ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಲ್ಲ; ನಮ್ಮ ಹಿರಿಯರು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿರುವ ಪ್ರಕೃತಿ ಆರಾಧನೆಯ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಗೌರವಿಸುವುದೂ ಹೌದು.
ಹಬ್ಬದ ಸಂಭ್ರಮದಲ್ಲಿ ದೇವರ ಮುಂದೆ ಹೂವು ಅರ್ಪಿಸುವಾಗ, ಆ ಹೂವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದ ಮಣ್ಣು, ಮಳೆ, ಗಾಳಿ, ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಗೂ ಕೃತಜ್ಞತೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರೆ ಅದುವೇ ನಿಜವಾದ ಹಬ್ಬದ ಅರ್ಥ. ದೇವರ ಪೂಜೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಪೂಜೆಯೂ ನಡೆಯಲಿ; ನಮ್ಮ ಹೂವು–ಬಳ್ಳಿಗಳ ಪರಂಪರೆ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೂ ಉಳಿಯಲಿ.
ಸಂಸ್ಥಾಪಕರು & ಮುಖ್ಯ ಸಂಪಾದಕರು – ನಿಸರ್ಗಸನ್ನಿಧಿ.
